Jeśli w 2025 roku rozliczałeś podatek dochodowy w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, istnieje duża szansa, że ZUS zwrócił Ci nadpłatę składki zdrowotnej lub zarachował ją na poczet bieżących zobowiązań. Dobra wiadomość: masz pieniądze z powrotem. Wiadomość wymagająca uwagi: trzeba to odpowiednio rozliczyć w podatku. W tym artykule tłumaczymy krok po kroku, jak to zrobić.
Skąd bierze się nadpłata?
Składka zdrowotna dla ryczałtowców jest rozliczana na bieżąco, w oparciu o przychody z poszczególnych miesięcy lub kwartałów. Po zakończeniu roku, gdy znana jest już ostateczna suma rocznych przychodów, ZUS wylicza składkę należną za cały rok i porównuje ją z tym, co faktycznie wpłaciłeś. Jeśli zapłaciłeś więcej – powstaje nadpłata.
Dwa sposoby rozliczenia nadpłaty z ZUS
Nadpłatę możesz odzyskać na dwa sposoby:
1. Zwrot na rachunek bankowy – aby go otrzymać, musiałeś złożyć w ZUS wniosek RZS-R do 1 czerwca 2026 r. ZUS ma obowiązek przelać środki najpóźniej do 1 sierpnia 2026 r. na rachunek bankowy wskazany na Twoim koncie płatnika.
2. Zaliczenie na poczet bieżących zobowiązań – jeśli nie złożyłeś wniosku o zwrot, ZUS automatycznie rozliczy nadpłatę na Twoim koncie płatnika, najpóźniej do końca 2026 roku.
Niezależnie od wybranej formy, otrzymana kwota ma wpływ na Twoje rozliczenie podatkowe – i tu zaczyna się sedno sprawy.
Co decyduje o sposobie rozliczenia podatkowego?
Kluczowe są dwa pytania:
- Czy w 2026 roku nadal rozliczasz się na ryczałcie?
- Jeśli zmieniłeś formę opodatkowania – na jaką? (skala podatkowa lub podatek liniowy)
Poniżej omawiamy każdy z tych przypadków.
Przypadek 1:
Nadal jesteś na ryczałcie
To najprostsza sytuacja. Zwrot nadpłaty składki zdrowotnej musisz doliczyć do przychodu w zeznaniu PIT-28 za 2026 rok (czyli za rok, w którym otrzymałeś zwrot).
Dlaczego? Bo w 2025 roku odliczyłeś od przychodu 50% zapłaconych składek zdrowotnych. Skoro teraz odzyskujesz część tych składek, pierwotne odliczenie było za wysokie i trzeba je skorygować.
Jak obliczyć kwotę do doliczenia?
Zasada jest prosta: kwota do doliczenia to różnica między tym, co faktycznie odliczyłeś w 2025 roku, a tym, co mógłbyś odliczyć, gdybyś od razu znał ostateczną kwotę zapłaconych składek.
Doliczenie musi być proporcjonalne do stawek ryczałtu, według których pierwotnie dokonałeś odliczenia – bo ryczałt rozlicza się osobno dla każdej stawki podatkowej.
Przykład liczbowy
Przyjmijmy następujące dane za 2025 rok:
- Zapłacone składki zdrowotne: 16 000 zł
- Odliczone 50%: 8 000 zł
- Przychody ogółem: 250 000 zł, w tym:
- 170 000 zł (68% przychodów) opodatkowane stawką 10%
- 80 000 zł (32% przychodów) opodatkowane stawką 12%
Odliczenie 8 000 zł podzieliło się proporcjonalnie:
- dla stawki 10%: 68% × 8 000 zł = 5 440 zł
- dla stawki 12%: 32% × 8 000 zł = 2 560 zł
W czerwcu 2026 roku ZUS zwrócił 4 500 zł nadpłaty.
Krok 1 – ustal faktycznie zapłacone składki: 16 000 zł − 4 500 zł = 11 500 zł
Krok 2 – ustal kwotę możliwą do odliczenia po zwrocie: 50% × 11 500 zł = 5 750 zł
Dzielimy proporcjonalnie według stawek ryczałtu z 2025 roku:
- dla stawki 10%: 68% × 5 750 zł = 3 910 zł
- dla stawki 12%: 32% × 5 750 zł = 1 840 zł
Krok 3 – wylicz kwotę do doliczenia w PIT-28 za 2026 rok:
- dla stawki 10%: 5 440 zł − 3 910 zł = 1 530 zł
- dla stawki 12%: 2 560 zł − 1 840 zł = 720 zł
Krok 4 – uwzględnij doliczenia w rozliczeniu za 2026 rok:
Załóżmy, że w 2026 roku Twoje przychody wyniosły:
- 180 000 zł opodatkowane stawką 10%
- 85 000 zł opodatkowane stawką 12%
Do zeznania PIT-28 za 2026 rok wykazujesz:
- dla stawki 10%: 180 000 zł + 1 530 zł = 181 530 zł
- dla stawki 12%: 85 000 zł + 720 zł = 85 720 zł
Przypadek 2:
Zmieniłeś formę opodatkowania w 2026 roku
Zmiana formy opodatkowania nie zwalnia z obowiązku rozliczenia zwrotu – zmienia jedynie sposób i formularz, w którym to robisz.
| Nowa forma opodatkowania | Formularz | Zasada rozliczenia |
|---|---|---|
| Skala podatkowa | PIT-36 za 2026 rok | Dolicza się 50% kwoty zwrotu do podstawy opodatkowania |
| Podatek liniowy | PIT-36L za 2026 rok | Dolicza się 50% kwoty zwrotu do podstawy opodatkowania |
W obu przypadkach doliczeniu podlega 50% otrzymanego zwrotu – ponieważ tyle (50% składek) odliczałeś jako ryczałtowiec w poprzednim roku.
Podsumowanie – co musisz zapamiętać
- Masz czas do 30 kwietnia 2027 roku, aby złożyć zeznanie PIT za 2026 rok i rozliczyć w nim zwrot nadpłaty.
- Zwrot z ZUS nie jest neutralny podatkowo – zwiększa przychód (lub podstawę opodatkowania) w roku, w którym go otrzymałeś.
- Doliczenie musi być proporcjonalne do stawek ryczałtu, które stosowałeś w 2025 roku.
- Przy zmianie formy opodatkowania obowiązują uproszczone zasady: dolicza się 50% zwrotu do podstawy opodatkowania w nowym PIT-36 lub PIT-36L.
- Jeśli masz wątpliwości co do kwot lub formy rozliczenia, skonsultuj się z biurem rachunkowym lub doradcą podatkowym.